Wrota Podkarpackie
Wrota  >  Promocja  >  Aktualności

Wakacyjne wędrówki - "Fortem, schronem i z rakietą - militarne Podkarpackie"

Informację udostępniono: Strona nie jest w emisji.


Wspaniałe dzieło myśli technicznej i jedna z trzech największych po Antwerpii i Verdun twierdz w Europie znajduje się tuż przy granicy z Ukrainą. Twierdza Przemyśl do dziś fascynuje i zachęca do poznawania kolejnych jej tajemnic. W czasach swojej świetności składała się z dwu pierścieni: zewnętrznego (liczył 45 km i tworzyły go 42 forty oraz 25 stanowisk artyleryjskich) i wewnętrznego (15 km z 18 fortami, 3 szańcami i 4 dodatkowymi stanowiskami artylerii). Z rozkazu cesarza Franciszka Józefa w poł. XIX w. Przemyśl stał się główną fortecą Austro – Węgier na wschodzie, najdalej wysuniętym punktem obrony przed Rosją. Twierdza przemyska, trzykrotnie oblegana, nigdy jednak nie została zdobyta w bezpośredniej walce. Mimo zniszczeń podczas I wojny światowej, forty robią olbrzymie wrażenie, przyciągają nie tylko fascynatów militariów, ale także miłośników historii i pięknych krajobrazów. Zwiedzanie fortyfikacji ułatwia utworzony szlak forteczny o długości ok. 50 km. W odrestaurowanym forcie Łętownia utworzono wystawę militariów i przedmiotów z czasów potęgi twierdzy. Podobnie fort Werner, przejęty od wojska w 2010 r., można zwiedzać wraz z utworzonym tam muzeum.

Największy i najbardziej znany w Polsce zespół schronów kolejowych i fortyfikacji znajduje się w Stępinie - Cieszynie. W latach 1940 - 1941 Niemcy kilkanaście kilometrów od Jasła wybudowali schron kolejowy oraz chroniące go pięć schronów bierno - bojowych, a także zaplecze gospodarcze obsługujące cały zespół. Główna część tej fortyfikacji, czyli schron kolejowy ma długość 382 i szerokość 14 metrów. Natomiast w schronie technicznym znajdowały się pomieszczenia filtrów, wentylatorów, kotłownia, elektrownia, a także zbiorniki z wodą. Wszystkie fortyfikacje były żelbetowe, a grubość muru schronu kolejowego wahała się od 2 do 4,5 metra. W sierpniu 1941 r. miało tu miejsce spotkanie Adolfa Hitlera z Benito Mussolinim, bywali tu także Himmler, Keitel i Rommel. Ze Stępiną wiąże się schron kolejowy z całą infrastrukturą w pobliskim Strzyżowie, który stanowi ponad 450 m tunel – schron wydrążony pod Żarnowską Górą. W czasie spotkania Hitlera z Mussolinim w sierpniu 1941 r. w schronie strzyżowskim stacjonował pociąg sztabowy Hitlera „Ameryka”. Dzisiaj obydwa obiekty można zwiedzać.

Innym obiektem militarnym znajdującym się na terenie województwa są fragmenty monumentalnych umocnień radzieckich, ciągnących się wzdłuż granicy z III Rzeszą, wytyczonej po podziale Polski, dokonanym przez okupantów w 1939 r. na mocy paktu Ribbentrop-Mołotow. W ramach tzw. „Linii Mołotowa” znalazły się w Podkarpackiem rejony umocnień, wchodzących w skład Kijowskiego Okręgu Wojskowego.  Pierwszy – Raworuski Rejon Umocnień, biegnący od Starego Sioła w powiecie lubaczowskim do Rawy Ruskiej na terenie Ukrainy i następnie w kierunku Krystynopola. Natomiast drugi znajduje się w całości na terenie województwa i usytuowany jest wzdłuż Sanu na odcinku od Bóbrki k. Soliny do Sieniawy w powiecie lubaczowskim. Szczególnie zachęcają do wędrówek obiekty Przemyskiego Rejonu Umocnień, których zdołano udokumentować ponad 200.  Niektóre z nich Rosjanie wybudowali na bazie austriackich fortów twierdzy Przemyśl.

Niezwykłym rarytasem dla miłośników militariów jest Park Historyczny „Blizna”, gdzie można zobaczyć 14-metrową makietę niemieckiej rakiety V2 (pocisk rakietowy), zrekonstruowane baraki obsługi poligonu oraz fragmenty wojskowych umocnień i fortyfikacji z II wojny światowej. Teren pomiędzy Sędziszowem Małopolskim, Brzeźnicą, Rzochowem a Kolbuszową, ze znajdującą się w samym środku Blizną, był niemieckim poligonem SS Heidelager, jednym z pierwszych na świecie ośrodków badań nad bronią rakietową. Doświadczenia z pociskami V-1 (bomba latająca o napędzie odrzutowym) i V-2 trwały tu od listopada 1943 r. do czerwca 1944 r., kiedy to wobec zbliżających się wojsk radzieckich, urządzenia zdemontowano. Jednak Niemcy nie zdołali zniszczyć poligonu, ponieważ Armia Krajowa zdążyła go zabezpieczyć w celu uzyskania informacji o prowadzonych doświadczeniach. Dzięki temu do dziś zachowały się m. in. dwa jednakowe stanowiska startowe V-1, resztki filarów hali montażowej, a w lasach otaczających Bliznę ślady po miejscach, z których odpalano V-2. Park Historyczny z muzeum, multimedialną ekspozycją i doskonale przygotowanymi do zwiedzania pozostałościami oraz rekonstrukcjami jest kapitalną przygodą i podróżą w świat techniki i tajemnic II wojny światowej.

 

Muzeum Techniki i Militariów działa również w Rzeszowie, gdzie można zobaczyć zabytkowe pojazdy, motocykle, wozy strażackie z lat 70-tych, auta policyjne z czasów PRL. Ciekawostką jest również ekspozycja poświęcona ponad 100-letniej historii Związku Strzeleckiego „Strzelec” na tych terenach.

Warto zajrzeć również do Tuszowa Narodowego w powiecie mieleckim, gdzie urodził się gen. Władysław Sikorski. W jego domu urodzenia zorganizowano Centrum Pamięci Generała Sikorskiego z licznymi pamiątkami dotyczącymi jego osoby i działalności.

Ciekawostka: Fort San Rideau, czyli „Osłona Sanu”, oddalony od Przemyśl ok. 8 km, był fortem pancernym trzykondygnacyjnym, wzniesionym w latach 1892 - 94 przez inż. Maurycego von Brunera.  Dziś świetnie zachowane są w nim podziemne korytarze z zapadniami. Z fortem tym związana jest bardzo ciekawa historia, otóż w czasie wysadzania kazamat fortu w dniu 22 marca 1915 roku zapomniano o 2 oficerach rosyjskich wziętych do niewoli w przeddzień kapitulacji. Umieszczeni w dolnych podziemnych kazamatach zostali w skutek wybuchu zasypani gruzem. Dzięki temu, że uzyskali dostęp do podziemnych magazynów żywnościowych i wody jednemu z nich udało się przeżyć, i został wydobyty w 1923r. podczas prac rozbiórkowych dzieł fortecznych przez pracowników firmy poszukującej metali kolorowych. Niestety mimo wysiłków lekarzy zmarł.

 Tekst: Izabela Fac

Fot. 1 - schron w Stępinie (I. Fac), fot. 2 - bunkry w Biźnie (archiwum gminy Ostrów)

www.przemysl.pl

www.frysztak.pl

www.fortwerner.pl

www.parkhistorycznyblizna.pl

 

Zamieścił: Izabela Fac
Kontakt   •    Mapa portalu   •    Co to są Wrota Podkarpackie?

Copyright © 2006 Urząd Marszałkowski Województwa Podkarpackiego
Realizacja COMARCH